Bugun...



Antik Çağlarda Tuz Altından Değerliymiş


facebook-paylas
Güncelleme: 24-04-2020 18:32:21 Tarih: 24-04-2020 18:25

Antik Çağlarda Tuz Altından Değerliymiş

Birçok medeniyete ev sahipliği yapmış Eskil İlçesinden tarihi antik İpek Yolu olmak üzere birçok antik ticaret yolu geçmektedir. Bunun en önemli sebeplerinden biriside Tuz Gölü’nden çıkarılan ve uğruna bir çok medeniyet savaşları yapılmış olan tuzdur. Homeros onu kutsal madde olarak tanımladı. (Homeros antik çağda yaşamış olan İyonya’lı ozan İlyada ve Odysseia destanlarının derleyicisi olduğu kabul edilir.)

Tuz binlerce yıldır kullanılan, yaşam için gerekli bir maddedir. Hazır olarak bulmak zor olduğundan geçmişte altın değerindeydi ve uğruna savaşlar yapıldı.

 

İnsanlığın en eski çağlarından beri tuz tüketildiği biliniyor. Eskiçağ metinlerinde tuza sıkça atıf yapılır.

İnsanın yediği bilinen” tek kaya türü” olan tuzun, günümüzde ilaç üretiminden, buz tutan yolların trafiğe açılmasına, suyun yumuşatılmasından sabun üretimine kadar 14 bin çeşit kullanım alanı bulunuyor.

Çinliler, Romalılar, Fransızlar, Venedikliler, Habsburglar ve diğer bir çok yönetim, savaşlar için para bulmak üzere tuz vergisi koymuştu. Çin’de tuz üretimine ilişkin en eski yazılı kaynak, İ.Ö. 800’e aittir. Belgede, Xia Hanedanlığı sırasında bin yıl önceki deniz tuzu üretimi ve ticaretinden söz edilir. Çin yönetimleri yüzyıllarca tuzu, devletin bir gelir kaynağı olarak görmüşlerdi. Çin’de İ.Ö. 12. yüzyılda tuz vergisinden söz eden metinler günümüze ulaşmıştır. Tuzu suların buharlaştığı zamanda sınırları içinde bulunan Yuncheng gölünden elde ettikleri düşünülmektedir.

Et ve balığı tuzlayarak saklayan ilk uygarlık Mısırlılar’dı. Bu uygarlık tuzu aynı zamanda mumyalama işlemlerinde de kullanmaktaydı. Araştırmalara göre, Mısırlılar Nil deltasında ki deniz suyunu buharlaştırarak tuz üretiyorlardı.

1350’li yıllarda Afrika, Avrupa ve Asya’da kara yolculukları yapmış olan İbni Batuta, tamamen tuzdan inşa edilmiş olan Taghaza şehrini ziyaret ettiğini yazdı. Tuzdan yapılan binalar, şehri ziyaret edenleri büyülemişse de bu bölgede inşaat için kullanılabilecek tek malzeme tuz bloklarıydı. Antik Taghaza’da çıkarılan tuz, 100 kiloluk tabletler halinde develerle yaklaşık 750 kilometre uzaklıktaki Timbuktu’ya taşınırdı.

Tarihte Roma devleti de Çinliler gibi tuz satışları üzerinde tekel kurmamakla birlikte, zorunlu gördüğünde tuz fiyatlarını kontrol etmekten geri kalmadı. Roma devletinin tuz fiyatlarına ilk müdahalesinin belgeleri, İ.Ö. 506 yılına aitti. Buna karşılık Roma devleti zaman zaman tuz fiyatlarını sübvanse etmişti.

Öte yandan büyük Roma yollarından ilk yol olan Appian Yolu, tuzu sadece Roma’ya değil, yarımadanın iç kesimlerine de taşımak için inşa edilmişti. Roma ordusunda bazen askerler maaşlarını tuz olarak alıyordu. İngilizce de yer alan “maaş” karşılığı kullanılan “salary” kelimesi, Latince “salarium”dan gelmekte olup bu kelime başlangıçta Romalı askerlere verilen tuz tahsisatı ile ilişkilendirilmiştir. Romalılar için tuz, imparatorluk kurmanın zorunlu bir parçasıydı. Yayıldıkları dünyada tuzlaları geliştirip deniz kıyılarına, bataklıklara ve tüm İtalya yarımadasındaki tuzlu su kaynaklarına tuz ocakları kurdular. Roma İmparatorluğunda 60’da fazla tuz ocağı olduğu düşünülmektedir.

Tuz, Ortaçağda onur getiren bir madde, Rönesans’ta zenginlerin lüksü, farklı kültürde tanrı, böcek ısırmaları, diken batmalarında ilaç olarak kullanılmıştır. Romalılarda tuz, sofrada servis edilirdi. Tuz, bir anlaşmanın bağlandığını simgelediğinden bir ziyafet sofrasında tuzluk bulunmayışı, düşmanca bir eylem olarak yorumlanır, kuşku uyandırırdı.

Ortaçağ ve Rönesans’ta sofraya tuz koymak zenginlerin lüksüydü. Bu dönemde Fransız krallıklarında, kral sofraları mücevherlerle kaplı ve içleri tuz dolu vazolarla donatılırdı.
Özellikle İtalyan eşyalarının moda olduğu 16. yüzyılda “büyük tuz” adı verilen şık tuzluğun dışında, değişen yemeklerle beraber sofraya konulan küçük tuzluklar da bulunurdu. Büyük tuz, yemek boyunca büyük efendinin, davet sahibinin ya da şeref misafirinin yanında bulundurulurdu. Parmakla tuza dokunmak kaba bir davranış, hatta bazen talihsizlik olarak görülürdü. Bazı ortaçağ ve rönesans tabaklarında tuz konulması için küçük bir oyuk bulunurdu.

Orta Asya toplumu içinde tuzun mukaddes yiyeceklerden biri olduğu söylenebilmektedir. Eski Türk toplumuna genel anlamda bakıldığında tuz ile ilgili farklı inanışlar olduğu açıktır. Manas destanında tuz zenginlik ifade eder, Kutadgu Bilig de cömertlik ve misafirperverlik için tuz ile ilgili birçok ifadeye yer verildiği görülmektedir. Kadı Burhaneddin divanında, Yunus Emre şiirlerinde tuza ilişkin ifadelere sıkça rastlanmaktadır

Tuz Gıdaları Koruduğu ve Yiyeceklere Tat Verdiği İçin Değerliydi Tuzun, tuzlu göl sularından üretilmeye başlanması 8.000 yıl öncesine uzanır. Çinliler’in M.Ö. 6.000’de Xiechi Gölü’nden tuz ürettiği biliniyor. Mısırlılar, M.Ö. 2800’de tuzlanmış balık ihraç ediyor ve ölüleri gömerken de yanlarına tuz koyuyordu. Tevrat’ta, yakılarak tanrıya kurban edilecek olan hayvan etlerine tuz atılması gerektiği yazılıdır. İncil’de 30 yerde tuzdan bahsedilir ve birinde İsa “sen dünyanın tuzusun” der. Tuz bazı kültürlerde kutsal sayılır ve yere dökülmemesine özen gösterilir. Yere tuz dökenler veya cenaze evinden dönenler sol omuzlarından arkaya doğru tuz atıp kötü ruhları uzaklaştırır. Budizm inancına göre tuz, kötü ruhları uzaklaştırdığı için sumo güreşçileri ringe tuz serper. Geçmişte, üretimi sınırlı olduğu için tuz çok değerliydi. Günümüzde yılda 210 milyon ton tuz üretildiği için fiyatı düşüktür. Tuz; deniz, tuz gölü ve kaya tuzu yataklarından üretilir. Kaya tuzu, kurumuş olan tuzlu göllerin kalıntısıdır ve yer altında derin tuz yatakları vardır. Neolitik dönemde (yeni taş devri) etin tuzlanarak saklanmasının keşfi, insanlara av dönemi dışında da et yeme olanağı tanıdı. Et ve diğer mevsimlik gıdaların tuzlanarak korunması sayesinde, dengeli beslenen insanların yaşamı kolaylaştı.

Tuz Para Yerine Kullanılırdı Çin İmpartoru Yu, M.Ö. 2200’de tuza vergi koyarak devlet bütçesini dengede tutmuştu. Tuz vergisinin tarihteki ilk vergi olduğu söylenir. Roma İmparatorluğu 2 döneminde askerlerin maaşı, bazen para yerine tuz verilerek ödenirdi. Bu nedenle geçmişte görevini iyi yapan askerlere “aldığı tuzu hak ediyor” denilirdi. İngilizce maaş kelimesinin karşılığı olan “salary” kelimesinin Latince tuz demek olan “sal” kelimesinden türediği sanılıyor. Roma İmparatorluğu’nda tuzdan alınan vergi önemli bir gelir kaynağıydı. Savaş zamanı tuza zam yapılarak gerekli para toplanırdı. Barış zamanı tuz ucuzlatılarak fakir halkın tuzsuz kalmaması sağlanırdı. Roma İmparatorluğu’nun ilk yıllarında Roma’ya tuz taşıyan arabaların kolay ve hızlı hareket etmeleri için özel bir tuz yolu (Via Salaria) yapılmıştı. Antik Yunan’da esirler tuz karşılığında satılırdı ve tembel köleler için “tuzun karşılığını veremiyor” denilirdi. Savaş dönemlerinde sefere çıkan orduların tuz bulamayışı sorunlara neden olurdu. Napoleon’un orduları, Rusya seferi sırasında yemeğe koyacak yeterli tuz bulamamıştı. Bu nedenle Napoleon’un binlerce askeri hastalanıp öldü. Gezgin Marco Polo, Tibet’te tuz bloklarına kralın siluetinin basılıp para yerine kullanıldığını yazmıştı. Tuz, M.Ö. 523’te Habeşistan’da para yerine kullanılıyordu.

İnsanlar geçmişte tuza çok değer verdi ve kutsal saydı. Çünkü tuz ekmek ve yemeğe tat veriyordu ama günümüzde sağlığa zararlı üç beyazdan biri sayılıyor.

 

Tuzun ilaç olarak kullanımı

Geçmişte birçok madde gibi tuz da ilaç olarak kullanılmıştır.

M.S. 17 yüzyılda Kapadokya’dan çömlekler içinde Roma’ya gönderilen tuzun cildi parlak hale getirip peril peril yaptığından sözedilir.

Mısırlılar, Yunanlılar, Romalılar, Araplar, Ortaçağ tıbbı ve Rönesans tıbbı tuzu değişik hastalıkların tedavisinde kullanmış.

Hipokrat, Galen ve İbn Sina birçok tedavide tuz önermiş.

Bazı örnekler vermek istiyorum.

Eski Mısırdan örnekler

Bal, sebze tohumları ve okyanus tuzu karışımı: laksatif

Sebze tohumları, yağ ve okyanus tuzu: anal infeksiyonlar

Tuz içeren tedaviler: epidemik hastalıklar, kanama kontrolü, göz damlası, doğumu hızlandırmak için

Romadan örnekler

Deniz ve kaya tuzu kullanılmış, kaya tuzu daha etkili

Tuz genellikle sirke, bal, yağ, un, reçine ile karıştırılmış

Değişik formları var: Sıvı, suppozituvar, lavman, merhem, sıvı yağ.

Deri hastalıkları, ödem, infeksiyon, nasır, kulak ağrısı, mantar, hazımsızlık, siyatik… kullanılmış.

Salerno Tıp Okulu

Yunan ve Arap tıbbını bir araya getiren ilk Avrupa Üniversitesi

M.S. 11-13. yüzyıl, Latince.

Salerno Tıp Okulu hekimleri tuzu, yiyecekleri lezzetli ve taze kılan, vazgeçilmez bir malzeme olarak önermişlerdir.

Tuzlu ekmek önermişler.

Tuz toksinleri de atar.

Kaya tuzu ateş tedavisinde önerilmiş.

Ama

Fazla tuzlu gıda sperm ve görmeyi azaltır

Tuz yakar, kişiyi huysuz, uyuşuk, kırışık, eski püskü yapar.

 

Tuz ve gelenekler

Galler’de içinde ekmek ve tuz bulunan bir tabak, bir tabuta konur ve yerel profesyonel bir günah yiyicisi tuzu yemek için gelirmiş

Erkeklerin kadınlardan daha üstün olduğu çünkü kanlarında tuzun daha yüksek olduğu iddia edilmiş

Kötü ruhlar tuzdan nefret edermiş

Kadınlar cinsel gücü artsın diye kocalarını tuzlarmış

Haiti’de büyü çözmenin ve bir zombiyi hayata döndürmenin tek yolu tuzmuş

İngilizler yeni bir eve tuz götürürmüş

Tuz Gölü Efsanesi

Efsaneye göre aslında her şey bir bedduayla başlamış. Tuz Gölü’nün olduğu yerde çok ama çok eski zamanlarda dallardan sarkan üzümlerle gölgelenen bereketli bir bağ varmış. Bağın sahibi ise kötü kalpli bir yaşlı kadınmış. Bir gün yürüye yürüye yorulmuş, susuzluktan kavrulmuş ulu bir derviş geçmiş bağdan. Bağdaki kulübede çıkrık başında oturan yaşlı kadınsan Allah rızasına bir salkım üzüm istemiş. Kadın ‘bu yıl üzüm almadım, bağım kurudu’ dese de derviş inanmamış bu yalana. Öylesine kızmış ki ‘tuz ile buz olasın’ diye bir ah dökülmüş ağzından. Çıkrığıyla buza dönüşen yaşlı kadın, bağlarıyla tuza dönüşen o verimli bahçe artık işte bu göl…

 

 

 

 







Etiketler : eskil ilçesi tuz

FACEBOOK YORUM
Yorum

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER ESKİL Haberleri

Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google Youtube RSS
HAVA DURUMU
ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Trabzonspor 26 15 3 8 59 28 53 +31
2 Başakşehir FK 26 15 3 8 50 25 53 +25
3 Galatasaray 26 14 4 8 44 20 50 +24
4 Sivasspor 26 14 5 7 47 29 49 +18
5 Beşiktaş 26 13 8 5 40 32 44 +8
6 Alanyaspor 26 12 7 7 44 25 43 +19
7 Fenerbahçe 26 11 8 7 46 34 40 +12
8 Göztepe 26 10 9 7 31 30 37 +1
9 Gaziantep FK 26 8 10 8 36 41 32 -5
10 Denizlispor 26 8 11 7 26 34 31 -8
11 Antalyaspor 26 7 10 9 29 43 30 -14
12 Gençlerbirliği 26 7 12 7 33 44 28 -11
13 Kasımpaşa 26 7 14 5 38 50 26 -12
14 Konyaspor 26 5 10 11 21 33 26 -12
15 Yeni Malatyaspor 26 6 13 7 38 40 25 -2
16 Çaykur Rizespor 26 7 15 4 26 44 25 -18
17 MKE Ankaragücü 26 5 13 8 23 45 23 -22
18 Kayserispor 26 5 14 7 28 62 22 -34
Takım O G M B A Y P AV
1 Hatayspor 28 15 5 8 38 23 53 +15
2 BB Erzurumspor 28 13 7 8 30 22 47 +8
3 Bursaspor 28 14 7 7 43 35 46 +8
4 Adana Demirspor 28 12 7 9 55 35 45 +20
5 Akhisarspor 28 12 7 9 36 31 45 +5
6 Fatih Karagümrük 28 11 7 10 40 34 43 +6
7 Altay 28 11 7 10 36 30 43 +6
8 Ümraniyespor 28 11 10 7 39 39 40 0
9 Giresunspor 27 10 9 8 30 33 38 -3
10 Keçiörengücü 28 8 9 11 21 22 35 -1
11 Balıkesirspor 28 8 9 11 30 33 35 -3
12 Menemenspor 28 9 11 8 32 38 35 -6
13 İstanbulspor 27 7 8 12 38 34 33 +4
14 Altınordu 28 7 11 10 32 39 31 -7
15 Boluspor 28 4 11 13 24 36 25 -12
16 Osmanlıspor FK 28 6 13 9 32 42 24 -10
17 Adanaspor 28 3 14 11 26 42 20 -16
18 Eskişehirspor 28 7 16 5 32 46 17 -14
Takım O G M B A Y P AV
1 Samsunspor 28 23 1 4 64 11 73 +53
2 Manisa FK 28 19 3 6 79 31 63 +48
3 Hekimoğlu Trabzon 28 17 7 4 51 34 55 +17
4 Sancaktepe FK 28 16 8 4 51 23 52 +28
5 İnegölspor 28 13 9 6 41 30 45 +11
6 Afjet Afyonspor 28 13 11 4 47 30 43 +17
7 Tarsus İdman Yurdu 28 14 13 1 45 39 43 +6
8 Pendikspor 28 11 10 7 40 39 40 +1
9 Sarıyer 28 11 10 7 34 33 40 +1
10 Zonguldak Kömürspor 28 9 10 9 35 37 36 -2
11 Çorum FK 28 11 14 3 36 42 36 -6
12 Hacettepe Spor 28 11 15 2 37 48 35 -11
13 1922 Konyaspor 28 9 13 6 38 45 33 -7
14 Kırklarelispor 28 8 11 9 25 41 33 -16
15 Başkent Akademi FK 28 9 15 4 37 41 31 -4
16 Amed Sportif 28 7 14 7 28 46 28 -18
17 Gümüşhanespor 28 7 17 4 31 57 25 -26
18 Şanlıurfaspor 28 0 27 1 10 102 14 -92
Takım O G M B A Y P AV
1 Serik Belediyespor 28 16 5 7 49 24 55 +25
2 24Erzincanspor 28 14 4 10 47 22 52 +25
3 68 Aksaray Belediyespor 28 14 6 8 43 27 50 +16
4 1928 Bucaspor 28 14 7 7 47 34 49 +13
5 Artvin Hopaspor 28 12 5 11 38 21 47 +17
6 Düzcespor 28 12 6 10 32 18 46 +14
7 Karaköprü Belediyespor 28 10 6 12 25 22 42 +3
8 Çatalcaspor 28 9 5 14 39 28 41 +11
9 Silivrispor 28 8 6 14 37 31 38 +6
10 Sultanbeyli Bld. 28 9 8 11 33 27 38 +6
11 Kızılcabölükspor 28 8 8 12 39 37 36 +2
12 Yomraspor 28 9 10 9 28 30 36 -2
13 52 Orduspor FK 28 7 7 14 21 20 35 +1
14 Çankaya FK 28 9 12 7 33 37 34 -4
15 Şile Yıldızspor 28 6 11 11 23 30 29 -7
16 Erzin Spor Kulübü 28 6 12 10 27 34 28 -7
17 Tokatspor 28 1 23 4 16 66 7 -50
18 Manisaspor 28 1 24 3 16 85 0 -69
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 12/04/2020 Başakşehir FK vs Galatasaray
 12/04/2020 Beşiktaş vs Konyaspor
 12/04/2020 Çaykur Rizespor vs Denizlispor
 12/04/2020 Fenerbahçe vs Yeni Malatyaspor
 12/04/2020 Gaziantep FK vs Antalyaspor
 12/04/2020 Gençlerbirliği vs Kasımpaşa
 12/04/2020 Göztepe vs Alanyaspor
 12/04/2020 Sivasspor vs Kayserispor
 12/04/2020 Trabzonspor vs MKE Ankaragücü
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 16/03/2020 Eskişehirspor 1 - 4 Adana Demirspor
 16/03/2020 Altınordu 1 - 1 Balıkesirspor
 15/03/2020 Osmanlıspor FK 1 - 1 Giresunspor
 15/03/2020 Akhisarspor 0 - 0 BB Erzurumspor
 15/03/2020 Adanaspor 1 - 1 Keçiörengücü
 15/03/2020 Menemenspor 2 - 2 İstanbulspor
 15/03/2020 Hatayspor 2 - 0 Ümraniyespor
 14/03/2020 Bursaspor 1 - 1 Boluspor
 14/03/2020 Fatih Karagümrük 2 - 2 Altay
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 22/03/2020 Elazığspor 0 - 0 Ankara Demirspor
 18/03/2020 Van Spor 2 - 1 Ergene Velimeşe
 15/03/2020 Bodrumspor 0 - 1 Bandırmaspor
 15/03/2020 Kardemir Karabükspor 0 - 1 Niğde Anadolu FK
 15/03/2020 Ergene Velimeşe 0 - 3 Tuzlaspor
 15/03/2020 Van Spor 0 - 1 Sakaryaspor
 15/03/2020 Sivas Belediyespor 0 - 3 Kastamonuspor
 15/03/2020 Kahramanmaraşspor 0 - 1 Kırşehir Belediyespor
 15/03/2020 Uşak Spor 3 - 0 Elazığspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 18/03/2020 Artvin Hopaspor 0 - 1 Sultanbeyli Bld.
 18/03/2020 Yomraspor 1 - 0 Serik Belediyespor
 15/03/2020 Kızılcabölükspor 1 - 0 Erzin Spor
 15/03/2020 Manisaspor 0 - 4 68 Aksaray Belediyespor
 15/03/2020 Serik Belediyespor 0 - 0 Düzcespor
 15/03/2020 Sultanbeyli Bld. 2 - 2 Silivrispor
 15/03/2020 Çatalcaspor 1 - 1 24Erzincanspor
 15/03/2020 Tokatspor 1 - 2 1928 Bucaspor
 15/03/2020 Artvin Hopaspor 2 - 1 Çankaya FK
SON YORUMLANANLAR
  • HABERLER
  • VİDEOLAR
HABER ARŞİVİ
NAMAZ VAKİTLERİ
nöbetçi eczaneler
HABER ARA
YUKARI YUKARI